Een scheurende aardschol

De hevige aardbeving die 11 april dit jaar de bodem van de Indische Oceaan deed schudden blijkt de hevigste in zijn soort te zijn die ooit geregistreerd is. De beving is onderdeel van het opbreken van de Indo-Australische aardschol – maar de plaatgrens in wording is geen nieuwe ontdekking, zoals sommige media gisteren suggereerden.

512px-usgs_map_of_the_2012_indian_ocean_earthquake

De locatie van de aardbeving, ruim 100 kilometer uit de kust van Sumatra. USGS

De Indo-Australische plaat, één van de aardschollen die ronddrijven over onze aardbol, is uit elkaar aan het scheuren. De uitzonderlijk zware aardbeving die op 11 april dit jaar plaatsvond voor de kust van Sumatra maakte deel uit van dit proces. Dat concludeerden twee teams van geologen uit Frankrijk en uit de Verenigde Staten, onafhankelijk van elkaar, gisteren in Nature. Ter hoogte van Sumatra is de Indische Plaat zich aan het losmaken van de Australische. “Er is een nieuwe plaatgrens in de maak”, zegt Keith Koper, seismoloog bij de Universiteit van Utah, die aan het onderzoek meewerkte. “In de komende miljoenen jaren zullen waarschijnlijk nog duizenden soortgelijke aardbevingen volgen.”

Dat belooft wat. De aardbeving op de bodem van de Indische Oceaan had een magnitude van 8,7, en was daarmee de hevigste zijschuiving – waarbij aardplaten horizontaal langs elkaar bewegen – die ooit geregistreerd is. Gedurende 2 minuten en 40 seconden verschoven stukken van de aardplaten tientallen meters, langs breuken die de hele aardkorst doorkliefden. De beving werd gevoeld in India, Australië en Zuidoost-Azië. Toch viel de schade mee: de beving vond plaats midden op zee, en omdat platen bij zijschuivingen niet op en neer gaan ontstond geen tsunami van betekenis. Voor zover bekend vielen er tien doden, waarvan acht overleden aan een hartaanval.

Nieuwe plaatgrens?

De beving is een nieuwe aanwijzing dat de Indo-Australische plaat aan het opbreken is. Vijftien jaar geleden werd dit idee al geopperd door onderzoekers van de Universteit van Columbia, satellietmetingen van de bewegingen van de aardkorst in de jaren daarna bevestigden het idee.

Global_sec_invariant_wh

De vervorming van de aardkorst – van matig(blauw) naar sterk (rood). De witte delen gedragen zich als vaste platen. Kreemer e.a., 2003

De oorzaak van het doorbreken van de aardschol is het krachtenveld dat er op werkt. In het noordwesten botst de schol met de Euraziatische Plaat – de Himalaya’s vormen de kreukelzone die hiervan getuigt – terwijl de plaat in het noordoosten juist mee wordt getrokken door de plaatrand die onder Sumatra duikt. De schol wordt hierdoor uit elkaar gereten als een stuk papier dat doormidden wordt gescheurd.

Extra gevoelig

De twee groepen geologen die deze week in Nature publiceerden gebruikten verschillende methoden om tot hun eensluidende conclusie te komen. Het Franse team reconstrueerde de breukbewegingen uit de aardbevingsgolven die wereldwijd geregistreerd waren, de Amerikanen berekenden met behulp van computermodellen het spanningsveld in de aardplaat dat ontstaat door de interactie met andere aardschollen.

Het gebied was sinds december 2004 extra gevoelig geworden voor nieuwe aardbevingen, concludeerden zij. Toen veranderde het spanningsveld in de aardkorst door de catastrofale aardbeving bij Sumatra, die een tsunami veroorzaakte en meer dan 200.000 mensen het leven kostte.

Andere grenzen

De Indo-Australische aardplaat is overigens niet de enige die aan het opbreken is, vertelt Rob Govers, geofysicus aan de Universiteit Utrecht. Ook de Afrikaanse Plaat splitst zich in tweeën, waarbij Oost-Afrika wegdrijft van de rest van het continent. De toekomstige plaatgrens is in dit geval het Oost-Afrikaanse riftsysteem, dat dwars door Ethiopië en Kenia heen loopt. Uiteindelijk zal deze rift zich ontwikkelen tot een oceaan.

800px-2008_age_of_oceans_plates_-_reduced_filesize

De aardkorst, opgedeeld in de huidige aardschollen. De kleuren geven de ouderdom van de korst aan – van jong(rood) naar oud (paars) NOAA

Bronnen:

  • Delescluse e.a., April 2012 intra-oceanic seismicity off Sumatra boosted by the Banda-Aceh megathrust, Nature (2012) doi:10.1038/nature11520
  • Yue e.a., En echelon and orthogonal fault ruptures of the 11 April 2012 great intraplate earthquakes, Nature (2012) doi:10.1038/nature11492
  • Kreemer e.a., An integrated global model of present‐day plate motions and plate boundary deformation, Geophysical Journal International (2003) 154 8–34

Zie ook:

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Image Hosting | Thanks to MegaUpload Search, RapidShare Search and Internet TV